Aylan @ 03 Sep 2015

Bildung

Het is al een paar eeuwen geleden dat de von Humboldt (1767-1835) aandacht vroeg voor Bildung. Hij wilde dat het onderwijs niet alleen zou opleiden voor een beroep of specialisatie, maar dat onderwijs de volledige mens zou vormen.
Hij stelde dit in een tijd dat het in Europa rumoerig was. In zijn tijd brak de Franse Revolutie uit. De machtsverhoudingen stonden onder druk. Von Humboldt, zelf opgevoed in de geest van de Verlichting, was voorstander van onderwijs voor iedereen, ongeacht afkomst. Onderscheid tussen hogere en lagere opleidingen verwierp hij. Menselijke ontwikkeling stond voor hem voorop. De ware humaniteit is altijd het product van intellectuele EN morele vorming, waarbij de totale persoon betrokken is. Jonge mensen moeten hun karakter ontwikkelen. Bovendien moeten ze een pluriform aanbod krijgen. Van talen tot natuurwetenschappen, van creatieve en artistieke beroepen tot moraal.
Innerlijke groei maakt het mogelijk met anderen een politiek-sociale gemeenschap vorm te geven. Von Humboldt streefde uiteindelijk humaniteit na. Waar anderen de verandering via revolutie wilden bereiken, streefde von Humboldt de verandering na via individuele groei. 
Von Humboldt stond een Bildung voor ogen die egalitair en vrij is, mensen stimuleert en hen tot kritisch denken aanzet. 

Het Nederlandse onderwijs

Het onderwijs in Nederland is de laatste vijftig jaar onderwerp van een groot aantal hervormingen Na het geloof in de maakbare samenleving dat de jaren 60,70 en 80 kenmerkte, met gelijke kansen voor iedereen in het onderwijs – denk bijvoorbeeld aan de Middenschool-  won de invloed van het neo-liberale denken van Thatcher en Reagan . Dat heeft er mede voor gezorgd dat het onderwijs steeds zakelijker is geworden.  Marktwerking werd een gevleugeld begrip, ook in het onderwijs. Dat leidde onder meer tot schaalvergroting, de onderwijsinstelling als onderneming en klantgericht denken. Dit alles heeft geleid tot veel onrust en frustratie. Het onderwijs is daarmee de laatste tientallen jaren te eenzijdig ontwikkeld.
Ook de WRR constateerde in 2013 dat het huidige onderwijssysteem onvoldoende aansluit bij de steeds hogere eisen die de economie en de samenleving stellen.

Het onderwijs legt vooral de nadruk op de kennis. Frans Leijnse schrijft in En Denken…

In het bildungsideaal van de kennismaatschappij is het technisch vakmanschap, de professionaliteit in enge zin, steeds dominanter geworden. Brede algemene vorming wordt binnen het onderwijs geridiculiseerd als een verzameling tegeltjeswijsheden, maatschappelijke zingeving, roeping en culturele verheffing zijn naar het tweede plan verschoven. Leerkrachten zelf reflecteren bijzonder weinig op hun maatschappelijke vormingsopdracht, hun eigen bagage en hun functie als maatschappelijk rolmodel.

Het bildungsideaal, zelfkennis, ontwikkeling, kritisch denken, kennis van en belangstelling voor kunst en cultuur, staat niet echt boven aan de agenda, hoewel het tij gelukkig aan het keren is. Ook bijvoorbeeld op de lerarenopleidingen.

Aylan

De foto van het kleine jongetje Aylan, afkomstig uit de Koerdisch-Syrische stad Kobani, een stad waar zwaar gevochten is, aangespoeld op het strand van badplaats Bodrum, schokte de hele wereld. Hij is binnen één enkele dag het symbool geworden van de onmacht van Europa om adequaat om te gaan met de vluchtelingenstroom die in volle hevigheid op gang gekomen is.

De (wat mij betreft retorische) vraag die in mij opkwam was: Als iedereen nu Bildung gekregen had die niet alleen over kennis zou gaan, maar ook over de andere poot van Bildung: ontwikkeling van de mens zelf, moreel besef, kritisch denken en vragen, zou het dan met Aylan anders zijn gelopen in zijn leven? Zou hij dan bijvoorbeeld per vliegtuig naar Nederland hebben kunnen komen?

Hierom, en om nog veel meer redenen, ben ik erg blij met het initiatief tot de Bildungsacademie. En met een school als www.dutchinnovationschool.nl. Hopelijk krijgt dat initiatief veel navolging. En ook ben ik erg gelukkig met het feit dat de gekozen nieuw te vormen scholen in Amsterdam, naar aanleiding van het initiatief www.onzenieuweschool.nl , veelal ook kiezen voor een vormende poot. Er is hoop voor de Aylan’s van de toekomst.

 

http://www.humanistischecanon.nl/weimar_humanisme/wilhelm_von_humboldt

 Zie verder ook: Rotmans, J. (2014). Verandering van Tijdperk, Nederland Kantelt. Boxtel: Aeneas, p 47 e.v.

 Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2013) Naar een lerende economie.

 Leijnse, F. (2012). De leraar moet een charismatisch leermeester zijn. Over het nut van vorming. In: Van Stralen, G. et al En Denken…. Bildung voor leraren. Leusden: ISVW, p 123

 www.debildungsacademie.nl


News powered by CuteNews - http://cutephp.com