Legacy @ 20 Sep 2015

Vernieuwing

Onderwijs is toe aan vernieuwing in deze verandering van tijdperk. Die vernieuwing zie je om je heen gebeuren. De kern daarvan is, dat de mens weer centraal moet komen staan, in plaats van het systeem. 

Als je aan mensen vraagt wat die vernieuwing inhoudt, dan spreken ze over een andere manier van lesgeven, bijvoorbeeld via blended learning. De mogelijkheid om gepersonaliseerd leren alle voorrang te geven, in plaats van het beeld van een klas vol kinderen in bankjes die allemaal naar hetzelfde verhaal van de leraar luisteren. De crux is, dat leerlingen allemaal verschillend zijn en dat ze zich allemaal in hun eigen tempo ontwikkelen, andere ambities en mogelijkheden hebben en dat het goed is met elkaar te kijken op welke manier we als leraren met elkaar zo’n leerling kunnen helpen met zijn volle potentieel aan zijn volwassen leven te beginnen.
Prima, daar wil ik niets tegenin brengen. Sterker nog: ik ben het er volstrekt mee eens. De tijd is rijp.
Ik heb echter ook het idee dat een aspect onderbelicht blijft. En dat zijn de dingen die altijd al hebben bijgedragen aan het centraal staan van de mens, in plaats van het systeem. Ook in de periode dat het systeem, vooral na de jaren 80 van de vorige eeuw, steeds meer de overhand ging voeren.

Van alle tijden

De mens centraal stellen is, behalve in de manier waarop regels en voorschriften een rol spelen, is vooral terug te vinden in het gedrag van mensen zelf. In een school bijvoorbeeld het concrete gedrag van directieleden, conciërges, leraren en leerlingen. 

Sommige dingen zijn van alle tijden in het onderwijs. Ga maar na: wanneer je aan mensen vraagt welke leraar ze zich herinneren, dan komt er een verhaal over de leraar die hartelijk was, goed kon vertellen, bij wie je terecht kon, die je hielp, die je zag. Of iemand die de dingen zo kon uitleggen dat je de stof echt goed begreep. Vaak weten mensen de naam nog. Mannen of vrouwen die nu docent zijn, zijn dat vaak geworden doordat ze een docent hadden die hen aansprak. Voor mij was dat een reden om docent Duits te worden. 
Mensen die anderen kunnen enthousiasmeren, mensen die originele oplossingen voor iets aandragen. Mensen die zich altijd als eerste aanmelden om te helpen voor een rommelmarkt of aan andere actie. Mensen die altijd enthousiast zijn. Mensen die mensen voor het systeem laten gaan. Ook al zien ze er tegenop om te gaan werken met blended learning.

We willen voor onze leerlingen dat zij het beste uit zichzelf kunnen halen, dat ze tot hun recht komen, dat ze kunnen worden wie ze zijn. Daartoe zien we onder meer graag mogelijkheden om ons onderwijs radicaal anders in te richten. We willen meer gebruik maken van de ideeën van docenten, hen het curriculum zelf laten bepalen, in plaats van altijd te werken met een lesboek met hoofdstukken die af moeten. We willen dat de ICT op een goede manier ingezet wordt. Dat laatste blijkt een hele klus, want er is heel veel mogelijk, er is ook al heel veel materiaal in de scholen, maar de weg naar mooi geïntegreerd onderwijs is nog lang, zoals onlangs nog bleek.

De oudere docent

Op veel scholen worden de oudere docenten als remmende factor ervaren. Ze vinden het omgaan met de mogelijkheden van ICT in veel gevallen (lang niet allemaal) lastig. Ze zien op tegen onderwijsvernieuwing, laten dat soms alleen in bedekte termen weten en hebben hun handen vol aan het werk dat ze moeten doen. Ze geven zich niet of niet meer als eerste op wanneer er een speciaal project geïntroduceerd wordt. Voor een aantal is het ook werkelijk teveel. Onlangs sprak ik een man van 63, een leraar die zijn vrije dag gebruikt om naar zijn oude moeder van 87 te gaan, die blind geworden, in een verzorgingshuis zit. Hij wilde dat ook graag doen, maar miste daardoor zijn moment om voor zichzelf iets te doen, tijd aan zijn hobby te besteden. 
Op school vroeg men hem zich te verdiepen in laptopgebruik in de klas. Hij vindt dat moeilijk. Het gaat me te snel, zegt hij. Ik heb de televisie nog zien komen. We zaten met z’n twintigen bij de buren op de grond naar de tv te kijken. Jaren later kregen wij er pas eentje. Bij ons hing een bakelieten telefoon aan de muur. Wij kinderen mochten niet zomaar bellen. 
Toen ik begon was er in ons team ook heel veel enthousiasme. We waren met een jonge groep docenten die van alles wilde en deed. Het was in de tijd dat iedereen lang haar had, in de jaren zeventig. We spraken in die tijd ook al veel over onderwijs. Er is in de tijd dat ik zelf op school zat en daarna les ging geven zoveel veranderd dat ik het niet meer bij kan houden, zo vertelt hij me. Als ik mijn collega’s zie, die in twee tellen iets met een schermpje doen, dan slaat de angst mij om het hart. Ik ben blij dat ik over een paar jaar weg kan. Ik ben moe.

We hebben het hier over een leraar die goed bekend staat. Hij kan vertellen als geen ander. Zijn werk is altijd op tijd klaar, hij is bij alle vergaderingen, hij doet enorm zijn best. Hij kent zijn collega’s en zijn leerlingen en ziet hen. Hij weet alles van bepaalde onderwerpen, maar hij heeft wel eens het gevoel dat die niet meer meetellen omdat hij niet weet hoe hij blended learning moet inpassen in zijn lessen.

 Legacy

Zoals de leraar over wie het voorbeeld gaat, zijn er veel meer. Het is soms lastig voor scholen die werkelijk willen vernieuwen om te werken met deze groep. 

Wat zou kunnen helpen is het inzicht dat een aantal van deze mensen in hun tijd de bij die tijd passende vernieuwingen teweeg brachten. In mijn eigen school waren dat klassen waarin leerlingen in hun eigen tempo mochten bepalen wanneer ze hun overhoring deden, ze konden alvast doorwerken aan volgende hoofdstukken. De studiereizen waren in opkomst. Er ontstonden trainingen op allerlei gebied, om te werken aan de persoonlijke ontwikkeling van leerlingen. Training sociale ontwikkeling, trainingen tegen faalangst. Er werd geëxperimenteerd met de knipkaart voor leerlingen uit examenklassen. Zij mochten een bepaald aantal lessen afwezig zijn en naar eigen inzicht besteden. Inmiddels zijn die dingen weer ingehaald door andere inzichten en plannen, maar in die tijd was dat gewoon de volgende stap.

Het is goed te beseffen dat de huidige onderwijsvernieuwers staan op de schouders van hen die voor hen kwamen en de weg bereid hebben.

Pleidooi

Ik wil hier een pleidooi houden voor het volgende:

As we willen dat docenten oog hebben voor de talenten van leerlingen en deze tot bloei helpen brengen, heb dan ook oog voor de talenten van de docenten, ook van hen die niet voorop lopen bij de vernieuwingen. Begrijp dat een aantal van de docenten hun lessen vooral gegeven hebben in een periode waarin de vernieuwingen een andere naam hadden en kleinere proporties hadden dan nu. Dat was toen de logische volgende stap. Ook toen was er veel enthousiasme en probeerde men nieuwe dingen.

Schoolleider, vraag (voor zover je dat al niet doet) een docent die over een jaar of anderhalf met pensioen zal gaan, welke legacy hij of zij wil achterlaten voor de mensen na hem of haar. Maak letterlijk en figuurlijk ruimte voor de inzichten en het unique selling point van die collega. Ik beveel dit al een aantal jaren aan en er komen mooie resultaten uit. Zo gaf iemand aan, hij gaf altijd Frans, dat zijn hobby filosofie was en dat hij graag met een groep leerlingen die daar belangstelling voor hadden over filosofie wilde praten. De schoolleiding gaf hem zes uren om dit te doen. Hij sprak met hen over diverse filosofen en over het stellen van kritische vragen en het voeren van een dialoog. De leerlingen vonden het geweldig.
Iemand had in eigen tijd een dichtbundel geschreven met zijn levensinzichten daarin verwerkt. De bundel werd verspreid onder alle collega’s bij het afscheid. Iemand was erg goed in het maken van glas-in-lood. Er kwam een raam van zijn hand in de school. 

Als iemand afscheid neemt, herinner je dan, behalve de datum waarop hij in dienst trad en welke lessen hij gegeven heeft, ook de training die hij ontworpen heeft, de ideeën rondom zijn vak die zijn overgenomen door anderen, de mooie toespraak die hij hield bij het overlijden van een collega, de hulp die hij gaf aan een groepje leerlingen dat een bepaald onderwerp maar niet onder de knie kreeg, de rol die hij speelde bij de organisatie van de jaarlijkse rommelmarkt.

Dat is ook aandacht besteden aan de talenten van mensen en mensen boven het systeem stellen.

.


News powered by CuteNews - http://cutephp.com