Bildung @ 22 Jan 2018

Blog uit 2015, nogmaals geplaatst op verzoek. 

Bildung, mijn invalshoek voor onderwijsvernieuwing.

Voor de een betekent onderwijsvernieuwing een grotere rol voor de techniek of voor 21ste eeuwse vaardigheden, voor anderen een grotere focus op het kind en wat het zelf zou willen leren. Of een combinatie van al deze dingen.
Voor mij zit de vernieuwing in de bildung. (Als oud-docent Duits heb ik steeds de neiging om dit woord met een hoofdletter te schrijven, maar in het Nederlands schrijven we het met een kleine letter).

Bildung

Wat bedoel ik met bildung? Wat ik daarmee in de kern bedoel komt terug in de omschrijving door Peter Bieri :

Bildung, het proces van ontwikkeling, beschaving, vorming, is iets dat mensen met elkaar en voor zichzelf doen: je ontwikkelt jezelf. Andere mensen kunnen ons omvormen of omscholen, maar onszelf vormen of scholen kunnen we alleen maar voor onszelf. Dat is meer dan alleen een woordspelletje. Jezelf vormen is werkelijk iets anders dan gevormd worden, een opleiding genieten. Een opleiding doorlopen we met het doel uiteindelijk iets te kunnen. Als we ons daarentegen ontwikkelen, dan werken we eraan dat we iets worden. We streven ernaar om op een bepaalde manier in de wereld te zijn. (onderstrepingen van mij. SV)

Bieri stelt dat het bij bildung gaat om een proces van zelfontplooiing en om vorming van de gehele persoon, om vanuit die integriteit zichzelf en de maatschappij te kunnen beïnvloeden.

Vernieuwd onderwijs

Vernieuwd onderwijs, door haar leraren, is dus in staat om leerlingen uit te nodigen zichzelf te vormen.
Om ons in een steeds veranderende wereld te kunnen handhaven, of beter nog: eraan te kunnen bijdragen, is het dus nodig dat we onszelf kennen, op een bepaalde manier in de wereld te zijn. Ik ben dat zeer met Bieri eens.
Zonder brede zelfvorming wordt een mens wat natuur en cultuur (de maatschappij dus) van hem maken. Brede vorming is zowel gericht tegen het zinloos weten en zinloos handelen als tegen autoritaire vormen van disciplinering.
Dat laatste is nu juist wat de laatste 150 jaar, en nog steeds, een hoofdrol speelt in het onderwijs, en werkt daarmee bildung juist tegen. Vaak vragen leerlingen: waarom moeten we dat weten? Waarom moeten we dat doen? Veel docenten komen niet verder dan te zeggen: omdat het in het programma is opgenomen. Dat is niet vreemd, want ook de docenten van nu waren ooit leerlingen in het onderwijs dat leerlingen, niet altijd en niet doorlopend, maar wel zeer regelmatig, onderwerpt aan zinloos weten en zinloos handelen. Zinloos in de betekenis van: niet in samenhang, het waarom ervan niet begrepen door de leerlingen.

Zinvol

Leerlingen willen graag leren als de te leren stof voor hen zinvol is. Niet te verwarren met ‘leuk’, hoewel het samen kan gaan. Het is gewoon geworden om leerlingen via autoritaire vormen van disciplinering te dwingen om stof tot zich te nemen die mogelijk wel zinvol is, maar niet door henzelf zo wordt ervaren. Als dat wel zo is, zullen leerlingen eerder geneigd zijn zichzelf te willen ontwikkelen met alle daarbij behorende onderzoeks- en leerstof.
Het is van doorslaggevend belang dat mensen, gelet op de ontwikkelingen in de wereld, niet alleen iets kunnen, maar zeker ook dat ze op een bepaalde manier in de wereld zijn.

De grootste opdracht voor het huidige onderwijs is daarom naar mijn idee dat de mensen die zelf zijn opgeleid in een systeem waarbij leerlingen in de meeste gevallen werden gevormd door middel van autoritaire vormen van disciplinering en zonder brede zelfvorming, de vernieuwing ìn haar mensen te zoeken.

Het belangrijkst

De belangrijkste onderwijsvernieuwing is daarmee m.i. de ontwikkeling die ìn de huidige onderwijsmens plaatsvindt. Kun je, als leraar die zelf is grootgebracht in een systeem dat opleidt om iets te kunnen, een leraar zijn die niet alleen wil opleiden om iets te kunnen, maar ook om als individu op een bepaalde manier in de wereld te zijn? Ben je je als docent bewust van een proces van een proces van ontwikkeling, beschaving, vorming? Kunnen we de bildung die we mogelijk zelf niet gehad hebben, wel meegeven aan onze leerlingen? Weten we zelf wat we willen bijdragen aan de wereld? Kennen we onszelf en meer nog: kunnen we ernaar handelen? Kunnen we ons verplaatsen in een ander? Bijvoorbeeld in een collega? In een leerling? Dat laatste is nodig, omdat we de leerling alleen op weg kunnen helpen in de wereld als we hem zelf óók als subject zien, zoals Biesta terecht beweert. Zodra we werkelijk begrijpen dat het er niet om gaat dat we de leerling als object zien dat aan ons moet gehoorzamen, maar als een mens die we op weg helpen zich te ontwikkelen, en dat de voorwaarde daarvoor is dat we onszelf ook ontwikkelen, omdat we anders niet weten waar we het over hebben, zal het onderwijs dat we geven vernieuwen.
 

 

Bieri, P. (2005). Wie wäre is, gebildet zu sein? Festrede Pädagogische Hochschule

Dohmen, J. (2015). Over de toekomst van ons onderwijs. Pleidooi voor en moreel bildungsprogramma. In: Klarus R, en De Beer, F (2015) Waar, goed en schoon onderwijs. Leusden: ISVW uitgevers. P227


News powered by CuteNews - http://cutephp.com